Heermoes

Vorige week ontdekte ik in de berm een oude favoriet: heermoes of akkerpaardenstaart (Equisetum arvense). Net als het groot- en klein hoefblad (zie mijn vorige blogbericht) is heermoes een voorjaarsplant. Geen voorjaarsbloeier, want heermoes produceert geen bloemen, vruchten of zaden. De plant vermeerdert zich door de verspreiding van sporen en door uitlopers van zijn wortelstok. Uit die wortelstok ontspruiten twee soorten stengels. Eerst verschijnen geelbruine vruchtbare (fertiele) stengels, met bovenaan een knotsvormige sporenaar. Deze aar is bekleed met zeshoekige schildjes, waaronder met sporen gevulde zakjes hangen. Een prachtige structuur, zeker als je die onder een vergrootglas bekijkt.

Nadat de sporen zijn gerijpt sterven de fertiele stengels af. Dan komen de groene, onvruchtbare (steriele) stengels tevoorschijn. Beide soorten stengels zijn opgebouwd uit geledingen, een beetje zoals bamboe. Op de knooppunten kun je de geledingen makkelijk uit elkaar trekken en weer terugzetten. De onvruchtbare stengels hebben dunne, eveneens gelede zijtakjes, die op de knooppunten in kransen zijn gerangschikt. De uiterlijke vorm van zo’n hermoesstengel  met zijtakjes vergeleek men vroeger met een paardenstaart.

De Nederlandse naam paardenstaart is waarschijnlijk de vertaling van de Latijnse omschrijving cauda equi, zoals vermeld in een kruidenboek van de beroemde middeleeuwse wetenschapper Albertus Magnus. Ook de Latijnse naam Equisetum – afgeleid van equus (paard)  en seta (borstel, haren) – verwijst naar een paardenstaart. Over herkomst van de naam heermoes bestaat meer onzekerheid.

Binnen de paardenstaartenfamilie (Equisetaceae) is Equisetum het enige geslacht. Heermoes en ander Equisetum-vertegenwoordigers worden soms een ‘levende fossielen’ genoemd. Ze zijn de overgebleven nauwe verwanten van het uitgestorven geslacht Calamites: boomgrote paardenstaarten – ca. 20 meter hoog -, vooral bekend uit het Carboon tijdperk (ca. 350-300 miljoen jaar geleden). De paardenstaarten van nu zijn daarnaast ook verwant aan een andere oude groep van sporenplanten, de varens. Vergeleken met die Calamites-reuzen is heermoes slechts een kruidachtige miniatuurversie. Maar het blijft een heel intrigerend plantje.

Foto’s

 

Meer:

.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.